ภาพที่ 1 แสดงอนุภาคของไวรัส Mers-CoV จากกล้อง
Electron microscopy [1].

MERS-CoV Middle East Respiratory Syndrome-Corona Virus เป็นเชื้อไวรัสในระบบทางเดินหายใจจัดอยู่ในกลุ่มสายพันธุ์เดียวกับเชื้อโคโรนาไวรัส (Corona-virus) ซึ่งเป็นเชื้อที่ติดในคน ซึ่ง MERS-CoV เป็นเชื้อไวรัสสายพันธุ์ใหม่ที่พบครั้งแรกในปี 2012 ประเทศซาอุดิอาระเบีย นอกจากนี้ยังมีรายงานว่า พบผู้ป่วยรายแรกที่ติดเชื้อเมอร์ในปี 2012 (พ.ศ. 2555) ในขณะนั้นได้เรียกเชื้อชนิดนี้ว่า “เชื้อโคโรน่าไวรัส สายพันธุ์ใหม่ปี 2012” จากนั้นได้มีการระบาดของเชื้อไวรัสในปี 2014 โดยส่วนใหญ่จะพบผู้ป่วยในประเทศแถบคาบสมุทรอาหรับหรือผู้ที่เดินทางมาจากประเทศในแถบนั้น และเกิดการระบาดเรื่อยมาจนกระทั่งล่าสุด ในปี 2015 เดือนพฤษภาคมที่ผ่านมา มีการรายงานจากข้อมูลจากองค์การอนามัยโลก (WHO) พบว่ามีการระบาดในประเทศเกาหลีใต้166 ราย ประเทศจีน 1 รายและเสียชีวิตแล้ว 24 ราย และในประเทศไทย (วันที่ 18 มิถุนายน 2558) พบผู้ป่วยที่ตรวจพบเชื้อ MERS-CoV แล้ว 1 ราย [1]. การระบาดนี้ทำให้ทั่วโลกตื่นตระหนกและยังคงเฝ้าระวังการติดต่อของเชื้อไวรัส MERS-CoV อย่างต่อเนื่อง
แหล่งที่มาของเชื้อไวรัส


ภาพที่ 2 แสดงการติดเชื้อไวรัสจากสัตว์ไปสู่คน
พบเชื้อ MERS-CoV ในอูฐในประเทศกาตาร์ โอมาน อียิปต์ และซาอุดิอาระเบีย นอกจากนี้แล้วยังตรวจพบว่าอูฐในประเทศอื่นอีกหลายประเทศมีภูมิคุ้มกันต่อเชื้อ MERS-CoV ซึ่งหมายความว่าอูฐเหล่านั้นอาจเคยติดเชื้อไวรัสชนิดนี้หรือสายพันธุ์ที่ใกล้เคียงมาก่อน นอกจากนี้แล้วในประเทศซาอุดิอาระเบียยังตรวจพบเชื้อ MERS-CoV ในค้างคาวและสามารถติดต่อไปสู่คนได้
อาการแสดง เชื้อ MERS-CoV ก่อให้เกิดอาการของโรคติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจที่รุนแรงเรียกว่า MERS ซึ่งประกอบด้วยอาการไอ มีไข้และหายใจลำบาก ในผู้ป่วยที่มีอาการแสดงของโรครุนแรงอาจเกิดภาวะปอดบวมหรือไตวายได้ ผู้ป่วยที่มีภูมิคุ้มกันอ่อนแอจะมีอัตราเสี่ยงในการติดเชื้อ MERS-CoV ได้สูงกว่าคนทั่วไป และจะมีแนวโน้มที่จะมีอาการของโรครุนแรง
การติดต่อและระบาด เนื่องจากเชื้อ MERS-CoV เป็นเชื้อกลุ่มโคโรน่าไวรัสจึงเชื่อว่าการติดต่อเกิดจากการสัมผัสสารคัดหลั่งจากระบบทางเดินหายใจของผู้ป่วยจากการไอ จาม เป็นต้น
การป้องกันและการรักษา เนื่องจากเชื้อ MERS-CoV เป็นเชื้ออุบัติใหม่ ในปัจจุบันจึงยังไม่มียาต้านไวรัสที่ออกฤทธิ์เฉพาะกับเชื้อไวรัสชนิดนี้ การรักษาจะเป็นการรักษาแบบประคับประคองตามอาการแสดงของผู้ป่วย แต่ในผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรงและอยู่ในระหว่างรอผลตรวจหาเชื้อ อาจแนะนำให้ใช้ยาต้านไวรัส Oseltamivir ในขนาดที่ใช้ในการรักษาไข้หวัดใหญ่เนื่องจากยังไม่ทราบผลการตรวจเชื้อ การใช้ยาต้านไวรัส Ribavirin นั้นยังมีผลการศึกษาค่อนข้างน้อยและอาจมีผลข้างเคียงค่อนข้างรุนแรง นอกจากนี้แล้วเชื้อ MERS-CoV ยังไม่มีวัคซีนที่ใช้ในการป้องกัน ดังนั้นการป้องกันที่ดีที่สุดคือการปฏิบัติตนตามแนวทางการดูแลสุขอนามัยที่ดี [2].
การใช้แผ่นกรองอากาศ HEPA เพื่อป้องกันการแพร่กระจายของสปอร์ไปตามระบบปรับอากาศ

เนื่องจากเชื้อ MERS-CoV ยังไม่มีวัคซีนที่ใช้ในการป้องกันและรักษา ดังนั้นสิ่งที่ช่วยป้องกันเชื้อไวรัสเบื้องต้นได้คือ การเลือกแผ่นกรองอากาศที่เหมาะสม เนื่องจากระบบปรับอากาศเป็นส่วนหนึ่งที่จะช่วยป้องกันการแพร่กระจายของเชื้อไวรัสได้ ซึ่งโดยธรรมชาติของเชื้อไวรัสหรือแบคทีเรียจะมีสถานะเป็นกาฝาก (Parasite) โดยสิ่งที่ยึดเกาะ หรือ Host นั้นสามารถเป็นได้ทั้งสิ่งมีชีวิตหรือไม่มีชีวิตและ Host มักจะมีขนาดใหญ่กว่าเชื้อไวรัส ซึ่งมีการรายงานข้อมูลจาก EU GMP พบว่าขนาดอนุภาคของฝุ่นที่เหมาะแก่การเกาะของเชื้อไวรัสอยู่ที่ 5 ไมครอนหรือใหญ่กว่านั้น ดังนั้นแม้ว่าแผ่นกรองอากาศจะไม่สามารถฆ่าเชื้อต่างๆได้ แต่ด้วยเทคโนโลยีของแผ่นกรองอากาศในปัจจุบันทำให้สามารถกรองฝุ่นขนาดเล็กตั้งแต่ 0.1 ไมครอนขึ้นไป และขนาดของไวรัสจะอยู่ในช่วง 0.01-0.2 micron และมักเกาะกับฝุ่นฝุ่นที่มีขนาดใหญ่กว่าตัวมันเอง จากตารางที่ 1 พบว่า ไวรัส MERS-CoV มีขนาดตั้งแต่ 0.08-0.16 micron [3].
ดังนั้นด้วยคุณสมบัติของแผ่นกรองอากาศ HEPA filter ที่สามารถกรองฝุ่นขนาดเล็กที่ขนาด MPPS (0.1-0.3 µm) ได้อย่างมีประสิทธิภาพที่ 99.999% ตามมาตรฐาน EN1822:2009 การเลือกใช้แผ่นกรองอากาศที่ถูกต้องและเหมาะสมจึงเป็นอีกหนึ่งทางเลือกเบื้องต้นในการป้องกันเชื้อไวรัส MERS-CoV ก่อนที่จะแพร่กระจายไปตามอากาศและผ่านไปเข้าสู่ระบบทางเดินหายใจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลุ่มผู้ที่อยู่ไกล้กลุ่มเสี่ยง เช่น โรงพยาบาล ห้องปลอดเชื้อ หรือห้องสะอาด ควรมีการติดตั้งแผ่นกรองอากาศ HEPA Filter และมีการเปลี่ยนแผ่นกรองตามรอบอายุการใช้งานเสม

ตารางที่ 1: แสดงการเปรียบเที่ยบขนาดของไวรัสชนิดต่างๆ [3].

เอกสารอ้างอิง
[1.] Sara Osman [2014]. Global Concerns continue over threat of MERS pandemic, but
pharma companies disinterested in developing drug. Nature Middle East Emerging science in the Arab world.
[2.] Pall Aerospace [2005]. Bacterial and virus removal efficiency of Pall HEPPA Cabin
air filters. Data Sheet Aecahepend.
[3.] สุพจน์ เตชะอำนวยวิทย์. การแก้ไขปัญหาเชื้อราในระบบปรับอากาศ. สมาคมวิศวกรรมปรับ
อากาศแห่งประเทศไทย.

Natthakarn Rahong
Technical Product Support